Oorlog en terpentijn

Het is natuurlijk prachtig dat hij de AKO Literatuurprijs 2014 heeft gekregen. Ook is het veelbetekenend dat van zijn boek al honderdduizenden exemplaren over de toonbank zijn gegaan en dat het al zo vele malen herdrukt is. Maar voor mij is het de grootste verdienste van schrijver Stefan Hertmans dat hij met zijn boek ‘Oorlog en terpentijn’ mij weer aan het lezen heeft gekregen, dat hij met zijn verhaal, dat ik trouwens geen roman, maar een document zou willen noemen, de stagnatie, de stilstand die bij mij in het lezen van boeken was opgetreden, heeft weten te doorbreken. Met een werkelijk meeslepende vertelling over het leven van zijn grootvader Urbain Martien, dat als constante en kern een opvallende paradox kent, namelijk die van het heen en weer geslingerd worden tussen de militair die hij noodgedwongen was geweest en de kunstenaar die hij had willen zijn. Het waren kanten van Martiens’ persoonlijkheid die op verschillende momenten tijdens diens leven aan de dag traden en welke door Hertmans worden beschreven in een overdadige stijl, waardoor je als lezer als het ware meanderend door de eerste helft van de twintigste eeuw in Vlaanderen wordt gevoerd. Omdat rond het wedervaren van Martien namelijk een tijdsbeeld kon ontstaan dat bij de argeloze eenentwintigste eeuwer die we allemaal wel zijn geworden, moet inslaan als een bom. Want nog nergens werd de armoede zoals die rond oor1900 in en rond Gent heerste, zo indringend en verpletterend geschetst en werd de beproeving van de menselijke waardigheid die daarvan het gevolg was, zo geloofwaardig zichtbaar gemaakt.

Liet dat al een verpletterende indruk achter, ze bleek nog overtroffen te kunnen worden door de beschrijving van de gruwelen en het leed dat al die Vlaamse jongemannen, waaronder Urbain Martien, tijdens de vier jaar van de Eerste Wereldoorlog in de loopgraven bij de IJzer, bij Passendaele en in de bossen van Schiplaken moesten ondergaan, omdat ze geacht werden hun vaderland te dienen. Als Hertmans die misère, dat lijden daar aan de hand van de notities van zijn grootvader honderd jaar later al zo nauw heeft weten te benaderen, dan moet de werkelijkheid onzegbaar vele malen erger zijn geweest en ons voorstellingsvermogen desondanks te boven gaan. Wat is er dan logischer dan dat diezelfde Urbain Martien als overlevende na al dat lijden zich in de schilderkunst heeft gestort om zijn lot en opgelopen trauma’s toch draaglijker te maken? Waardoor hij uiteindelijk, hoewel gebroken, negentig jaar heeft kunnen worden, vooral als die schilder die zichzelf weliswaar overtrof in de ogen van de schrijver en tegelijk zijn kleinzoon Stefan Hertmans, maar zich te geblokkeerd voelde door zijn beperkingen, beperkingen die hem in de ogen van de schrijver juist zo groot maakten omdat ze hem in staat stelden om boven zichzelf uit te stijgen. Met ‘Oorlog en terpentijn’ als indrukwekkend resultaat, als het loflied op die kleine mens die tegen de grootste verdrukking in en ondanks onpeilbare ellende in staat bleek om mens te blijven en op zijn eigen manier ook liefde te geven.

Over robschimmert

een senior met een brede belangstelling en een sterke maatschappelijke betrokkenheid, die daaraan op schrift en in de vorm van een weblog vooral uitdrukking wil geven.
Dit bericht werd geplaatst in Boeken en getagged met , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s