Vijf dagen in juni

Als er twee romans in elkaars verlengde liggen en dus direkt na elkaar gelezen moeten worden, dan zijn dat wel ‘Rummelplatz’ van Werner Bräunig en “Vijf dagen in juni” van Stefan Heym. In beide boeken is de Oostduitse werkelijkheid van direkt na de Tweede Wereldoorlog in verhaalvorm gegoten. Beschrijft het eerste boek de periode die loopt vanaf het tweede jaar na afloop van de oorlog tot aan de arbeidersopstand van 1953, Stefan Heym vertelt in zijn roman minutieus en in een gedetailleerde kroniekvorm het verloop van die opstand in juni 1953. Een belangrijk boek omdat het het eerste, zij het mislukte, spontane verzet in het Oostblok tegen de Sovjetoverheersing als onderwerp heeft en uittekent, zonder dat overigens die Russen al te zeer in beeld komen. Hoogstens hier en daar in de kantlijn. Maar de focus van Heym ligt toch op het speelveld en spanningsveld dat in de DDR kon ontstaan doordat de belangen van de SED, de partij die zich de voorhoede van de arbeidersklasse noemde, en de arbeiders, de Oostduitse bevolking, steeds verder uiteen gingen lopen. Waardoor wel een hogedrukketel moest ontstaan die door een gerede aanleiding, zijnde de verhoging van de productienormen zonder dat daar een aanpassing van de lonen op volgde, wel tot een uitbarsting moest komen. Dat hele proces wordt door Heym onder een vergrootglas gelegd en tegelijk geprojecteerd op een 9789461640901_F_preview-195x300fabrieksomgeving. Waarin alle typen spelers zich op hun eigen en eenzelfde wijze manifesteren zoals dat ook altijd op het niveau van de landspolitiek gebeurt.

We zien er de gestaalde kaders, de hardcore communisten, de meelopers, de profiteurs, de zwakkelingen die zich voor elk karretje laten spannen en ook de provocateurs, de scharrelaars die van alle walletjes mee willen eten, de achterban waarin dominant aanwezig de vrouwen die vaker het geweten van hun partners en echtgenoten blijken te vertegenwoordigen en in ieder geval meestal wel de goede vragen stellen. Dat in dit tableau onder druk van de spannender wordende omstandigheden posities voortdurend wijzigen en allianties maar blijven wisselen, behoeft geen betoog zoals het aan Stefan Heym, kleurrijk verteller als hij is, wel toevertrouwd kan worden om die troebelen en processen uit en te na te schetsen tot een niveau dat er bijna van gesproken kan worden dat zijn hele verhaal de heldere en tegelijke boeiende instructie is hoe een opstand dus beslist niet aangepakt moet worden. Omdat in iedere deelnemer wel een oorzaak en beperking, dus een deel van de verantwoordelijkheid voor die mislukking zit opgesloten. Dat maakt Stefan Heym in zijn “Vijf dagen in juni” maar al te duidelijk, zoals hij ook met zijn beschrijving en tegelijk analyse van dat alom aanwezige en opeens dominante eigen belang en inzicht plus het najagen ervan, de zo wijd verbreide solidariteit onderuithaalt en er een wassen neus van maakt. Wat misschien wel de sombere boodschap van dit boek is, dat het lezen meer dan waard genoemd kan worden.

Over robschimmert

een senior met een brede belangstelling en een sterke maatschappelijke betrokkenheid, die daaraan op schrift en in de vorm van een weblog vooral uitdrukking wil geven.
Dit bericht werd geplaatst in Boeken en getagged met , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s